scroll-bottom
Delen met:

Het post corona tijdperk; maken we dit keer wel de juiste keuzes?

Bijna drie op de tien mensen zien op dit moment al concrete mogelijkheden voor een duurzamere economie. Zij vinden dat de economische maatregelen om de coronacrisis aan te pakken ook goed moeten zijn voor het klimaat. Nog eens 15 procent vindt dat het klimaatbeleid dat eerder is afgesproken geen uitstel duldt. Daar staat een groep van 38 procent tegenover die denkt dat het beter is het klimaat even in de wacht te zetten tot de coronacrisis is bestreden. Een klein deel, 13 procent, meent dat het klimaatbeleid langer in de ijskast moet.

170 Nederlandse wetenschappers horen bij de eerste 30%. Deze knappe koppen hebben van de week in een manifest (zo las ik van de week in een leuk artikel in Trouw gepleit voor het radicaal en vooral groen de draad weer oppakken nadat de crisis is bezworen. Covid-19 ontwricht levens, maar biedt tegelijk een historische kans, betoogt deze groep wetenschappers. Zij zien een unieke gelegenheid, om de maatschappij “radicaal duurzamer” te maken. Reken af met ‘business as usual”. Die oproep richt zich allereerst tot politici, die beleid en visie moeten ontwikkelen voor het tijdperk na corona. “Doortastende maatregelen” zijn nodig, aldus de academici van acht universiteiten. Mensen kunnen een universeel basisinkomen krijgen, arme landen kunnen kwijtschelding van schulden krijgen. Zulke radicale omvormingen zijn denkbaar nu de crisis economische zekerheden ontregelt, menen ze. De wetenschappers, hoofdzakelijk sociologen en milieuwetenschappers, roepen ook burgers op om vanaf nu andere keuzes te maken. De consument kan bijdragen aan “afname van luxueuze en verspillende” consumptie. Met de oude vanzelfsprekendheid van reis- en koopbelust leven kan worden gebroken, opperen ze. In hun manifest leggen ze de relatie tussen de uitdijende wereldeconomie en de schade van de pandemie. Die schade is groot door de “steeds maar groeiende circulatie van goederen en mensen, ongeacht de talloze ecologische problemen en de toenemende ongelijkheid die dit veroorzaakt”, betogen ze.

Het manifest: We kunnen Nederland radicaal duurzamer en eerlijker maken: vijf voorstellen voor Nederland na Corona

COVID-19 doet de wereld op haar grondvesten schudden. De coronapandemie heeft nu al talloze levens gekost en ontwricht, terwijl hulpverleners keihard werken om zieken te verzorgen en verdere verspreiding te voorkomen. De strijd om de enorme persoonlijke en maatschappelijke verliezen te beperken verdient onze waardering en steun. Tegelijkertijd is het van belang om deze pandemie in een historische context te plaatsen om in de toekomst een herhaling van fouten uit het verleden te vermijden. Het feit dat COVID-19 inmiddels grote economische consequenties heeft gekregen is mede het gevolg van het dominante economische model van de afgelopen dertig jaar. Dit neoliberale model vereist een steeds maar groeiende circulatie van goederen en mensen, ongeacht de talloze ecologische problemen en de toenemende ongelijkheid die dit veroorzaakt. Gedurende de afgelopen weken zijn de zwaktes van deze groeimachine pijnlijk blootgelegd. Zo zijn we onder meer getuige van grote bedrijven die de hand ophouden op het moment dat de vraag naar hun goederen en diensten ook maar even wegvalt, precaire banen die verloren gaan en een toenemende druk op gezondheidssystemen die sowieso al onder grote druk stonden.

Opmerkelijk genoeg bestempelt de overheid nu juist die beroepsgroepen als ‘cruciaal’ die nog niet zo lang geleden moesten strijden voor erkenning en een beter salaris: de medische zorg, de ouderenzorg, het openbaar vervoer en het onderwijs. Een andere zwakte van het huidige systeem is de verbinding tussen het huidige economische ontwikkelingsmodel, het verlies van belangrijke functies van ecosystemen en biodiversiteit en de mogelijkheden voor ziektes zoals COVID-19 om zich snel te verspreiden. De dramatische gevolgen hiervan zouden drastisch kunnen verergeren als we niet overstappen op een ander vorm van ontwikkeling, voorbij ‘business-as-usual’. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat er jaarlijks 4,2 miljoen mensen sterven aan luchtvervuiling, en dat de gevolgen van klimaatverandering tussen 2030 en 2050 naar verwachting een extra 250.000 doden per jaar zullen veroorzaken. Experts waarschuwen er voor dat in geval van verdere aantasting van ecosystemen er een verhoogde kans is op nieuwe en krachtigere virusuitbraken. Dit alles vraagt om doortastende maatregelen en het zo snel mogelijk in gang zetten van een post-COVID-19-tijdperk. Hoewel de huidige crisis ook enkele positieve consequenties heeft gehad – zoals de toename van collectieve actie en solidariteit, verminderde vervuiling en broeikasgasemissies – zullen deze veranderingen tijdelijk en marginaal blijken wanneer een bredere politieke en economische omslag niet wordt gerealiseerd. Het is daarom van belang om ons te verdiepen in de vraag hoe de huidige situatie omgezet kan worden in meer duurzame, eerlijke, gezonde, en veerkrachtige vormen van samenleven en ontwikkeling. Dit beknopte manifest, ondertekend door 170 in Nederland werkende academici die zich bezig houden met internationale ontwikkelingsvraagstukken, presenteert, op basis van bestaand onderzoek en kennis, een vijftal voorstellen voor Nederland na Corona:

  1. Vervanging van het huidige ontwikkelingsmodel gericht op generieke groei van het BNP, door een model dat onderscheid maakt tussen sectoren die mogen groeien en investeringen nodig hebben (de zogenoemde cruciale publieke sectoren, schone energie, onderwijs en zorg) en sectoren die radicaal moeten krimpen, gegeven hun fundamentele gebrek aan duurzaamheid of hun rol in het aanjagen van overmatige consumptie (zoals bijvoorbeeld de olie-, gas-, mijnbouw-, en reclamesectoren).
  2. Ontwikkeling van een economisch beleid gericht op herverdeling, dat voorziet in een universeel basisinkomen, ingebed in solide sociaal beleid; een forse progressieve belasting op inkomen, winst en vermogen; kortere werkweken en het delen van banen; en erkenning van de intrinsieke waarde van zorgverlening en essentiële publieke diensten zoals onderwijs en gezondheidszorg.
  3. Overgang naar een circulaire landbouw, gebaseerd op het behoud van biodiversiteit, duurzame, veelal lokale voedselproductie, vermindering van vleesproductie en werkgelegenheid met eerlijke arbeidsvoorwaarden.
  4. Vermindering van consumptie en reizen, met een radicale afname van luxueuze en verspillende vormen, richting noodzakelijke, duurzame en betekenisvolle vormen van consumptie en reizen.
  5. Kwijtschelding van schulden, voornamelijk aan werknemers, zzp-ers en ondernemers in het MKB, maar ook aan ontwikkelingslanden (uit te voeren door zowel de rijkere landen als de internationale organisaties zoals IMF en Wereldbank).

De wetenschappers zijn ervan overtuigd dat deze stappen zullen bijdragen aan meer duurzame en gelijkwaardige samenlevingen; samenlevingen die beter bestand zijn tegen de schokken en eventuele pandemieën die ons nog staan te wachten. Wat hun betreft is de vraag niet langer óf we deze stappen moeten zetten maar hóe we dat gaan doen. We kunnen er niet om heen dat deze crisis sommige mensen harder raakt dan anderen. Maar we kunnen de zwaarst getroffen groepen recht doen door beleidshervormingen in te zetten die zorgen dat toekomstige crises deze groepen – en ons allemaal – minder hard zullen treffen en tot minder angst zullen leiden, of mogelijk zelfs een volgende crisis kunnen voorkomen. Ze roepen politici, beleidsmakers en medeburgers met klem op om te helpen deze transitie te verwezenlijken.

Ik weet niet of ik het met alle punten (evenveel) eens ben. Wat ik zeker met ze eens ben is dat ik het een blunder vinden zou als de wereld niet groener uit de coronacrisis komt. De coronacrisis is het uitgelezen moment om vaart te maken, te stoppen met “generieke groei”, met financiële winst als voornaamste doel. Zonder serieuze aanpassingen keert milieu- en klimaatschade op de oude voet terug. Laten we niet dezelfde fout maken als tijdens de financiële crisis in 2008, destijds nam de CO2-uitstoot door krimpende economieën in 2009 af met 1,4 procent. In 2010 steeg de uitstoot weer, maar dan stukken harder, met 5,9 procent.

Overheden hebben nu twee keuzes, stelt het WRI (World Resources Institute). Of ze geven het geld zo uit dat ze zich weer voor tientallen jaren opsluiten in fossiele, luchtvervuilende productie. Of ze versnellen de onvermijdelijke overschakeling naar groene energie. Duur? Het is maar hoe je het bekijkt stelt WRI. Voor de rijke landen van de Oeso (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) is bijvoorbeeld berekend (voor het jaar 2010) dat luchtvervuiling veroorzaakt door vervuilend vervoer 1700 miljard dollar aan kosten met zich meebrengt door ziektes en vroegtijdig overlijden. Juist klimaatvriendelijke investeringen doen de economie goed, berekende eerder New Climate Economy, een internationale club waar onder anderen regeringsleiders, de IMF-baas, economen en CEO’s lid van zijn. Daadkrachtige klimaatactie levert de wereld tot 2030 26.000 miljard dollar aan economisch gewin op, vergeleken met op dezelfde voet voortgaan. 65 miljoen groene banen kunnen er zo ontstaan.

Voor mij een ‘no brainer’, maar de ‘oude economie’ zal er alles aan doen om weer in dezelfde valkuil te stappen als we tot nu toe altijd gedaan hebben. Als ze er zelf maar beter van worden. Ik wens iedereen veel wijsheid toe de komende periode.